Newsy i Wydarzenia

6 maja 2017 r.: Spotkanie w Zamościu

2-4 czerwca 2017: Wiccański Weekend Węsiory 2017

stale: Zapisz się na newsletter o wydarzeniach i o nowościach na stronie

drugi czwartek każdego miesiąca: Spotkania wiccańskie (wiccanka) w Gdyni

do uzgodnienia: Spotkania indywidualne w Warszawie

zobacz wszystkie »

Nowości na stronie

4 maja 2017 Dodane wydarzenie

22 stycznia 2017 Nowy tekst, nowelka o Trzech Brigitach

6 listopada 2016 Dodane dwie lektury po angielsku

7 października 2016 Dwa nowe wydarzenia

17 września 2016 Dodane wydarzenie i nowy artykuł

zobacz wszystkie »

Kilka słów o:

Tematem tej strony jest wicca, neopogańska inicjacyjna religia misteryjna (inicjacyjna... więcej »

Dziękuję twórcy grafiki oraz Arimowi, twórcy silnika strony.

Chramy

Dzięki uprzejmości Rorka z Rodzimego Kościoła Polskiego, udostępniam pogański przewodnik po Polsce jego autorstwa.

 

CHRAMY

KRÓTKI PRZEWODNIK

 

Chram (także kącina, potocznie acz niepoprawnie: kontyna lub gontyna) - głównie w średniowieczu (lecz spotykany także współcześnie) typ budowli sakralnej w rodzimowierstwie słowiańskim - miejsce spotkań, modlitw, nabożeństw i wróżb, którego rolę pierwotnie pełniły święte gaje. W języku ukraińskim i rosyjskim chram nadal jest powszechnie używanym określeniem świątyni. Głównie w związku z tym, że na terenach obecnej Polski chrystianizacja przeprowadzana była w szczególnie konsekwentny i bezkompromisowy sposób (a do tego stosunkowo wcześnie) największe odkrycia archeologiczne pozostałości tego typu budowli odnotowano poza granicami Polski. W związku z tym, w pewnych środowiskach badawczych przyjęto tezę, iż na terenach obecnej Polski tzw. Pogaństwo słowiańskie (z powodu Chrztu Polski) nie rozwinęło się na tyle by wykształcić warstwę kapłańską oraz budować same chramy (co czyniło te ziemie swego rodzaju ewenementem zakładając, że takowe licznie spotykano u Słowian Zachodnich - m.in. w Szczecinie i Wolinie, a nawet wschodnich). Wraz z rozwojem nauki, a w konsekwencji z najnowszymi badaniami archeologicznymi dowiedziono jednak (co od samego początku sugerowały odnośnie lokalizacji gontyn na terenie Polski liczne podania i legendy związane choćby z historią polskich miast lub wręcz chrześcijańskich sanktuariów - wówczas szczycono się niszczeniem pogańskich gontyn i budowaniem na ich miejscu świątyń chrześcijańskich), iż pod tym względem poziom kulturowy był dość wyrównany (choć generalnie, zdecydowanie większą popularnością cieszyły się tzw. Święte Gaje).

 Najbardziej znana kącina i zarazem główny ośrodek kultu Świętowita mieściła się w Arkonie na Rugii. W świątyni znajdował się ogromnych rozmiarów czterogłowy, drewniany posąg Świętowita z rogiem obfitości w dłoniach. Corocznie (w święto Libacji) róg ów napełniano nowym winem lub miodem, a z ubytku trunku przewidywano pomyślność przyszłych zbiorów. Gontyna pełniła też rolę wyroczni w innych dziedzinach życia plemiennego - po zachowaniu konia poświeconego bóstwu, określano np. przebieg planowanych wypraw wojennych. W mniej istotnych kwestiach żercy (kapłani) do odczytywania przyszłości posługiwali się rzucaniem losów lub jeszcze innymi praktykami magicznymi. W Arkonie funkcjonował także świątynny skarbiec pełniący funkcję skarbu publicznego Rugian. Zarówno skarbiec jak i sam chram strzeżony był przez specjalnie do tego wyszkoloną tzw. Drużynę Boga liczącą 300 konnych.

A tak świątynię opisywał Józef Ignacy Kraszewski w „Starej Baśni”: Leży kontyna na wyspie zewsząd wodą otoczonej jak Lednica nasza, długa hać i mosty prowadzą do niej, a gdyś już na ląd wszedł, dziewięć bram przebywać musisz, a do każdej z nich pukać i prosić się, bo u każdej stróż stoi czujny dniem i nocą, a pyta cię i opatruje. Nie puszczają zaś więcej jak trzech naraz do chramu. Kontyna stoi na podwyższeniu z trojgiem wrót w tynach, co ją otaczają, z których dwoje się tylko otwiera, a trzecie tajemne do wody prowadzą... Bóstwo stoi całe złocone w koronie na głowie, na rogach jeleni i kozłów, misternie wywyższone pod dachem purpurowym ze słupy malowanymi, a obok niego łoże jego królewskie purpurą zasłane...

Opracowanie na podstawie materiałów zgłoszonych przez RKP do darmowej encyklopedii Wikipedia : http://pl.wikipedia.org/. Jeśli posiadasz informacje o podobnych lokalizacjach dawnych pogańskich świątyń - napisz: http://www.r-k-p.prv.pl/

Miejscowości, w których według podań i przekazów znajdowały się średniowieczne budowle sakralne tego typu:

Biały Kościół

Wieś położona w województwie dolnośląskim, w powiecie strzelińskim, w gminie Strzelin. Według tradycji miała się tu znajdować pogańska świątynia, która podczas wprowadzania chrześcijaństwa za Mieszka I została zamieniona na kaplicę. Pierwsze wzmianki z około XII wieku podają, że wieś była własnością rycerską.

 

Błaszki

Miasto w woj. łódzkim, w powiecie sieradzkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Błaszki. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. sieradzkiego. Wg legendy o pochodzeniu miejscowości, nieopodal płynącego tu strumienia stała pogańska gontyna, a następnie rósł święty gaj. W nim to pustelnie założył niejaki rycerz Blasko, od imienia którego miejscowość wzięła swą nazwę.

Bugaj

Wieś położona w województwie wielkopolskim, w powiecie wrzesińskim, w gminie Miłosław. Nazwa miejscowości wywodzi się od istniejącego tu ponoć niegdyś Bożego Gaju, miejsca, w którym ludność szukała schronienia przed obcymi najeźdźcami. Znajdowała się tu również pogańska świątynia.

Chełm

Miasto w latach 1975–1998 będące stolicą województwa chełmskiego, a obecnie znajdujące się w obrębie woj. lubelskiego. Nazwa miasta pochodzi od "cholm/chelm" - góra (jest wiele wersji co do etymologii, w tym także z celtyckiego) - centralnego wzniesienia Góra Chełmska, będącego być może miejscem kultu pogańskiego (ośrodek pogański mógł funkcjonować w obrębie świętego gaju z drewnianą świątynią – chramem lub tylko z posągami bóstw, przy których palono ogniska i składano ofiary), a od średniowiecza (XII-XVI w.) miejsce kultu chrześcijańskiego. Dodatkowo wzgórze chełmskie mogło być porośnięte lasem, a z jego północnego stoku jeszcze do niedawna wytryskało źródło, które również mogło być otoczone czcią, jako dające uzdrawiającą wodę żywą, a las – jako tzw. święty gaj. Ośrodek pogański mógł funkcjonować w obrębie świętego gaju z drewnianą świątynią-chramem lub tylko z posągami bóstw, przy których palono ogniska i składano ofiary.[...] W miejscowej tradycji ludowej zachowała się legenda, zgodnie z którą na szczycie Górki Chełmskiej miała się znajdować kącina - chram pogański z posągiem boga Perkuna, który obsługiwał starzec i dziewicze kapłanki. Chram miał być usytuowany wśród świętego gaju, przy trzech starych dębach w pobliżu źródła, którego strumyk spływał do rzeki Darki. [...] Dodatkowym argumentem przemawiającym za istnieniem ośrodka kultu pogańskiego na Górce jest fakt, że w kilku miejscowościach w Polsce na wzgórzach o nazwach "Chełm" lub zbliżonych, udokumentowano podczas badań wykopaliskowych istnienie takich ośrodków pogańskich. Być może nazwa "chełm" oznaczała nie tylko określony kształt, ale też osłonę czy ochronę podobnie jak hełm na głowę, co można odnosić do miejsca kultowego, chroniącego miejscową ludność w sensie religijnym.[...] Za http://www.mojchelm.pl/historia/historia.php4?go=gstart

Chojnice

Miasto i gmina na Pomorzu, w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa bydgoskiego. Położone w Borach Tucholskich, przy drodze krajowej nr 22 z Gorzowa Wlkp. Do Elbląga. Według średniowiecznych podań wybudowana na miejscu pogańskiej świątyni Świętowita  została Bazylika Ścięcia św. Jana Chrzciciela (z XIV wieku).

Chronów (Kobyla Góra)

Wieś położona w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim, w gminie Nowy Wiśnicz. Na terenie wsi Chronów, przy granicy z Borówną znajduje się (wchodząca w skład Wiśnicko-Lipnickiego Parku Krajobrazowego) Kobyla Góra, na której wg podań znajdować się miało w zamierzchłej przeszłości uroczysko,którego centralne miejsce zajmowała pogańska świątynia Swaroga. Ciechanów W Ciechanowie, w miejscu gdzie dziś stoi kościół farny, w czasach pogańskich stała świątynia Swarożyca, a pobliska góra zwana dziś Farską, nosiła wówczas nazwę Góry Swarożyca, lub po prostu Swarskiej Góry.

Działoszyn

Miasto w woj. łódzkim, w powiecie pajęczańskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Działoszyn położone nad Wartą. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. sieradzkiego. Wg tradycji na miejscu późnorenesansowego pałacu Stanisława Męcińskiego stała niegdyś pogańska świątynia.

Garbów

Wieś gminna w województwie lubelskim nad rzeką Kurówką. Składa się formalnie z dwóch miejscowości o nazwach: Garbów I i Garbów II. Osadnictwo na terenie gminy rozwijało się już 3000 lat p.n.e. Około VIII- IX wieku n.e. na terenie Garbowa istniało grodzisko otoczone fosą i wałami oraz świątynia pogańska.

Gniezno (Wzgórze Lecha)

Miasto i gmina w województwie wielkopolskim, w powiecie gnieźnieńskim. Miasto leży na obszarze Pojezierza Gnieźnieńskiego, jest otoczone jeziorami: Jelonek, Świętokrzyskie, Winiary. Gniezno jest szóstym co do wielkości miastem w województwie. Dotychczas uważano, że w końcu VIII wieku, za rządów półlegendarnej dynastii Popielidów powstał w Gnieźnie gród książęcy Polan i podgrodzie, otoczone wałem drewniano-ziemnym. Jednak najnowsze badania  endrochronologiczne dostarczyły dowodów na to, że najstarszy gród gnieźnieński został zbudowany dopiero ok. 940 roku na Wzgórzu Lecha. Wzgórze Lecha, Góra Królewska, Gnieźnieńska Góra, Góra na Gnieźnie - wzniesienie (wysokość ok. 120 – 123 m n.p.m.) będące najstarszą częścią Gniezna. Prowadzone w okresie międzywojennym, a szczególnie od 1948 r. prace wykopaliskowe odkryły świadectwa istnienia zespołu grodowego, istniejącego tu prawdopodobnie od ok. 940 r., tuż obok starej, pochodzącej z VIII wieku osady na Wzgórzu Panieńskim. Według źródeł uprzednio na Wzgórzu Lecha znajdowała się świątynia pogańska (wg Długosza będąca miejscem kultu boga Nya), której zniszczenie datuje się (na podstawie badań dendrologicznych przeprowadzonych m.in. przez prof. Kurnatowską) również na lata czterdzieste X wieku. Na terenie tzw. pierwszego podgrodzia wzniesiono w końcu X w. kościół, podniesiony w 1000 r. do rangi archikatedry.

Grywałd

Wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Krościenko nad Dunajcem. Grywałd występuje w dokumentach po raz pierwszy w roku 1330 jako Grünewald, czyli Zielony Las. Kościół parafialny p.w. św. Marcina wzniesiono w drugiej połowie XV wieku na miejscu wcześniejszej świątyni. Podanie głosi, że jeszcze wcześniej w tym właśnie miejscu znajdowała się pogańska gontyna.

Góra Świętej Anny (Góra Chełmska)

Wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie strzeleckim, w gminie Leśnica, na Górnym Śląsku. Góra Świętej Anny, zwana też Górą Chełmską lub Chełmową, najwyższe wzniesienie (o tej samej nazwie co miejscowość) Masywu Chełmskiego na Wyżynie Śląskiej o wysokości 406 m n.p.m., zbudowana z wapieni i bazaltów, pochodzenia wulkanicznego. W zamierzchłych czasach stała tu pogańska świątynia. Obecnie na Górze znajduje się bazylika i sanktuarium z figurką św. Anny Samotrzeciej (XV wiek).

Góry Wysokie

Wieś położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, w gminie Dwikozy. W 1217 roku na miejscu gdzie stała pogańska świątynia Świętowita. Iwo herbu Odrowąż buduje drewniany kościołek pod wezwaniem św.Wita Męczennika (ostatni raz przebudowany w 1792, obecnie pw. Matki Bożej Bolesnej). W 1217 roku Iwo herbu Odrowąż [...] w bardzo starym osiedlu nazwanem Góry, na skraju puszczy sandomierskiej, niedaleko miasta Sandomierza, w pobliżu rzeczki Łukawy, buduje drewniany kościołek pod wezwaniem św.Wita Męczennika na miejscu, gdzie stała pogańska świątynia Światowida.

Jodłowa

Wieś położona w województwie podkarpackim, w powiecie dębickim, w gminie Jodłowa. Pośrodku miejscowości wznosi się wzgórze Winnica, z którym związane jest kilka legend. Jedna z nich wspomina, że dawno temu znajdowała się w tym miejscu pogańska świątynia, do której ściągali licznie mieszkańcy regionu. Kolejna wersja podania informuje o istnieniu tu kiedyś starego zamku, który za przyczyną przekleństwa zapadł się pod ziemię (pozostać po nim miało jedynie niewielkie źródełko).

Kędzierzyn-Koźle

Województwo: opolskie - dawne: opolskie, powiat: kędzierzyńskokozielski, gmina: Kędzierzyn-Koźle, dzielnica Sławięcice. W 1864 r. wyburzono stary kościół, który był w fatalnym stanie technicznym. Wówczas pod fundamentami kościoła natrafiono na dwie warstwy fundamentów jeszcze starszych budowli sakralnych. Ponieważ demontowany kościół sławięcicki miał udokumentowaną historię sięgającą wieku XIII, przypuszcza się, że najwcześniej w tym miejscu mogła znajdować się świątynia pogańska. Następnie przebudowano ją na kościół chrześcijański. Obecny kościół parafialny pw. św. Katarzyny Aleksandryjskiej stoi w tym samym miejscu, co stary, wyburzony w 1864.

Kopaniec

Wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie jeleniogórskim, w gminie Stara Kamienica. W pobliżu znajduje się Ciemniak, dawniej Góra Mgieł, wzniesienie (699m) na wschodnim krańcu Grzbietu Kamienickiego, której północne zbocze nosi nazwę Czarnego Stoku. Góra Mgieł w czasach przedchrześcijańskich przypuszczalnie uważana za świętą górą. Wg przekazów, w najbliższej okolicy tzw. Sowiego Kamienia (gnejsowej skałki na zachodnim zboczu wzniesienia na wysokości ok. 670 m.) znajdować się mogła pogańska świątynia. Z tego miejsca rozciąga się panorama Górnego Kopańca, z górami Kowalówką i Tłoczyną w tle. W pobliżu odnaleźć można jeszcze inne ślady dawnej działalności kultowej Słowian - w Babiej Przełęczy, Ciemnym Wądole, oraz (w dalszej okolicy - p. Świeradów-Zdrój) na Sępiej Górze. Babia Przełęcz, Rówień Czarownic - węzeł wielu dróg i ścieżek leśnych na wysokości 646m we wschodniej części Grzbietu Kamienickiego (pomiędzy Wrzosówką a Ciemniakiem). Według podań, obok znajdującego się w pobliżu Jeleniego Żródła, stać miała pogańska świątynia, a sama Babia Przełęcz stanowiła miejsce kultowe. Ciemny Wądół - Zalesiona, głęboko wcięta w granitognejsowym podłożu dolina, w regionie Gór Izerskich (w dolinie Mrożynki w północnozachodnim zboczu Kowalówki). W górnej części doliny, na wysokości ok. 720m, znajdują się ruiny tzw. Pogańskiej Kaplicy - w czasach przedchrześcijańskich było to miejsce kultowe, gdzie następnie wzniesiono gontynę. W pobliżu znajduje się związane z Pogańską Kaplicą Wolframowe Źródło.

Koprzywnica

Miasto w woj. świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, nad rzeką Koprzywianką. okolicach Koprzywnicy w czasach przedchrześcijańskich istniał bardzo silny ośrodek kultu ognia. Osada nad Koprzywianką istniała już w początkach XII wieku. Obecnie na miejscu gdzie stała pogańska świątynia bogini Łady i Niji odbywa się widowisko „światło i dźwięk” – będące popisami miejscowej straży pożarnej przy okazji obchodów miejscowego kultu św. Floriana. Dzieje się to w nocy, w Wielką Sobotę, zaraz po rezurekcji. Według obrządku katolickiego to nabożeństwo powinno się odbywać w niedzielny poranek, ale miejscowa tradycja nakazuje inaczej - Kościół katolicki, walcząc z miejscowymi silnymi tradycjami pogańskimi, bardzo często adaptował i przyjmował jako swoje wiele lokalnych zwyczajów i świąt.

Koszalin (Chełmska Góra)

Miasto Pomorza Środkowego w północno-zachodniej Polsce w województwie zachodniopomorskim. Koszalin był osiedlem słowiańskim w XII wieku. W 1214 roku książę pomorski Bogusław II nadał wieś Koszalice, koło Góry Chełmskiej, w ziemi kołobrzeskiej klasztorowi w Białoboku k/Trzebiatowa. Góra Chełmska (Góra Krzyżanka) - jedna ze świętych gór Pomorza, w województwie zachodniopomorskim, w obrębie granic miejskich Koszalina, wysokość 136,2 m n.p.m., ukształtowana w czwartorzędzie (10 - 15 tysięcy lat p.n.e.). Najwyższe wzniesienie morenowe na całym

południowym obrzeżu Bałtyku położone tak blisko morza (8 km w linii prostej). Najstarsze ślady pobytu na górze sięgają młodszej epoki kamienia (ok. 2 tys. lat p.n.e.). W epoce brązu i w początkach epoki żelaza Góra Chełmska była czczona przez ludy prasłowiańskiej kultury łużyckiej i pomorskiej. Przez wieki jej zbocza służyły za cmentarz wszystkim tutejszym ludom i kulturom. W starożytności aż do wczesnego średniowiecza była miejscem kultu pogańskiego. Jej szczyt porastał święty gaj, w którym Germanie składać mieli ofiary Wate, a Słowianie wznieśli gontynę (zwaną też chramem) i odprawiali obrzędy. Od XII do XVI w. miejsce kultu chrześcijańskiego.

Kraków

Miasto w południowej Polsce, położone nad Wisłą. W X w. Kraków wchodził w skład państwa pierwszych Przemyślidów. Ok. 990 znalazł się w granicach państwa piastowskiego. Pierwsza znana pisemna wzmianka o Krakowie (jako ważnym grodzie handlowym) pochodzi z relacji Ibrahima ibn Jakuba z ok. 966. Nad Wisłą obok Wawelu, na niewielkim wzgórzu z jurajskiego białego kamienia, według legendy stała niegdyś świątynia pogańska, na miejscu której zbudowano następnie kościół romański pw. św. Michała Archanioła.

Lednica Górna

Znajdowała się tu (przypuszczalnie na pobliskim wzgórzu Lednica) pogańska świątynia bogini wiosny – Ledy (Łady?). W gontynie płonął wieczny znicz. Ognia strzegły kapłanki, a że nie miał prawa zgasnąć, nie oddalały się od niego zbyt często (żyjąc z ofiar znoszonych przez pobożną ludność). Według legendy kapłanki, nie mogąc opuścić miejsca swej posługi, nie myły się prawie wcale. Świątynię mogły opuścić tylko raz w roku – wiosną – w celu wyznaczenia (złapania) swojej następczyni. Echem tamtych czasów jest obchodzony w Poniedziałek Wielkanocny, dawny zwyczaj ludowy – Siuda Baba.

Lekity (Święta Góra)

Wieś położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Jeziorany. W pobliżu znajduje się (3 km na zachód od Jezioran) Święta Góra zwana także Piękną Górą lub Pogańską Górą (179 m). Obok znajdowało się Jezioro Krokowskie, obecnie osuszone. W przewodnikach określane jako miejsce kultu religijnego Prusów, gdzie niegdyś znajdować się miała pogańska świątynia. Wg legend stał tam następnie zamek obronny, który na skutek zepsucia i rozwiązłości jego mieszkańców zapadł się pod ziemię. Na wzniesieniu, z którego roztacza się rozległy stad widok na okolicę, zachowały się dawne wały i rowy.

Licheń Stary

Wieś położona we wschodniej części województwa wielkopolskiego, w powiecie konińskim, w gminie Ślesin, nad jeziorem licheńskim. Historia osadnictwa na terenie miejscowości sięga epoki kamiennej, z której to przedmioty bytowania człowieka odnaleźli archeolodzy. W czasach rzymskich wiódł tędy szlak handlowy, zwany bursztynowym. Wg legendy na wzgórzu, tuż nad jeziorem, znajdowała się wówczas pogańska świątynia, w której czczono słowiańskie bóstwo zwane Lichem - od którego z kolei wywodzić się miała nazwa miejscowości. Na rynku w Licheniu znajduje się kapliczka z granitowym krzyżem, z którym wiąże się pierwsza historyczna wzmianka o tej miejscowości. W 1151 roku Piotr Dunin w połowie drogi między Kaliszem a Kruszwicą, znacząc w ten sposób starożytny szlak, postawił ten właśnie krzyż. Według legendy, został on wykuty z jednego z głazów ze ściany rozebranej świątyni pogańskiej lub z posągu pogańskiego bóstwa. Obecnie jedno z większych sanktuariów maryjnych w Polsce.

Lublin

Wzgórze Czwartek - wzniesienie w obrębie miasta Lublin będące jednym z najstarszych miejsc osadnictwa w Polsce. Początki osadnictwa na tym terenie sięgają VI wieku, kiedy to rozwinęła się osada położona na wzgórzu Czwartek (nazwa wzgórza pochodzi od odbywających się w czwartki jarmarków), która potem rozprzestrzeniła się na sąsiednie wzgórza - Zamkowe, Staromiejskie, Grodzisko (Stary Kirkut), Żmigród, Białkowskie. Wzgórze Czwartek zamieszkiwane było już we wczesnym średniowieczu. Tu właśnie powstała najstarsza lubelska osada datowana na VI w. Świadczą o tym znalezione pozostałości chat i palenisk. Obecnie wznosi się na nim kościół pw. św. Mikołaja, opiekuna kupców. Przypuszcza się, że został wybudowany już w X w. z fundacji Mieszka I, w miejscu dawnej pogańskiej świątyni. Jednak ta hipoteza nigdy nie została dostatecznie potwierdzona. Natomiast są dokumenty z 1424 r., które potwierdzają istnienie w tym miejscu drewnianej kaplicy.

Łany Wielkie

Wieś położona w województwie śląskim, w powiecie zawierciańskim, w gminie Żarnowiec. Wg podań w Łanach Wielkich (a w ówczesnym Żarnowcu), tam gdzie obecnie znajduje się kościół parafialny, kiedyś istniała pogańska świątynia Świętowita.

 

Łódź (Mileszki)

Mileszki - dawniej podłódzka wieś, obecnie osiedle Łodzi. Historia tego osiedla sięga jednak czasów długo przed powstaniem Łodzi. Pierwotny układ osadniczy - wieś owalnica, do dziś można ujrzeć jego relikt, podłużny, owalny plac pomiędzy ulicami Pomorską i sąsiednią, równoległą do Pomorskiej na odcinku między Iglastą, a Frezjową. Pośrodku placu znajduje się staw typowy dla owalnic oraz centralne zabudowania. Pierwszy kościół w Mileszkach powstał prawdopodobnie w 1048 roku, na miejscu pogańskiego chramu. W 1200 roku stworzono mapę Księstwa Mazowieckiego, na której zaznaczono miejscowość Mileszki z kościołem parafialnym. Obecnie Kościół św. Doroty w Mileszkach przy ulicy Pomorskiej 445 jest najstarszym zachowanym kościołem w Łodzi.

Mierzyn

Wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie piotrkowskim, w gminie Rozprza. Według podania w miejscowości istniała pogańska świątynia, na miejscu której wybudowano drewniany kościół wzmiankowany już w Kronikach Długosza. Parafia w Mierzynie istnieje co najmniej od 1399 roku.

Mikluszowice

Wieś położona w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim, w gminie Drwinia. Wg legendy w Mikluszowicach na Górze obecnie św. Jana (niewielkim wzniesieniu na lewym brzegu rzeki Raby) stać miała w świętym gaju pogańska gontyna poświęcona bóstwu Miklosowi lub też Mikluszowi, od którego wywodzić się miała nazwa miejscowości. Przypuszcza się, że w tym właśnie miejscu na Górze św. Jana prawdopodobnie już w XII w. stanął pierwszy kościół pod patronatem Jana Chrzciciela. Po jego zniszczeniu (prawdopodobnie w wyniku pożaru, jeszcze przed 1455 r.) zastąpił go nowy, którego budowę wspomina Jan Długosz w 1470 r. Jednak i ta świątynia uległa pożodze prawdopodobnie w 1653 r. (przypuszczalnie w wyniku wydarzeń wojennych XVII w). Jeszcze w tym samym roku stanął na górze nowy kościół ufundowany przez księcia Aleksandra Lubomirskiego. Trzecia z kolei świątynia spłonęła w 1832 r. (później na tym miejscu wybudowano już tylko niewielką drewnianą kaplicę). Nowy, wybudowany w latach 1859 - 1863 i istniejący do dziś kościół, ostatecznie zdecydowano się postawić już w innym miejscu.

Modlnica

Wieś położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Wielka Wieś. Pierwsze ślady osadnictwa na terenie obecnej Modlnicy pochodzą z neolitu, z lat 4500-1650 przed naszą erą. Wg legendy znajdowała się tu pogańska świątynia, w pobliżu której św. Wojciech dokonywał chrztów. Pierwsza wzmianka o Modlnicy jako wsi na przywileju Bolesława Wstydliwego datowana jest na rok 1254.

Mościsko

Wieś położona w województwie dolnośląskim, w powiecie dzierżoniowskim, w gminie Dzierżoniów. Warto odwiedzić wzniesieniu o nazwie Lelek (niem. Ruhberg, 277 m. n.p.m.) - miejsce po prawej stronie drogi z Mościska do wsi Grodziszcze. Do dziś fragmentarycznie zachowały się tam mury cylindrycznej studni o średnicy wewnętrznej 460 cm i grubości ścian 80-85 cm, podpartej od strony północno-zachodniej skarpą. Całość wykonano z nieociosanych bloków granitu. Wejście do wnętrza studni prawdopodobnie znajdowało się od strony wschodniej. Na koronie murów (za czym przemawia średnica studni) przypuszczalnie wznosiły się trzy filary o wysokości 250-300 cm (obecnie nie zachowane). Przypuszczać można, że filary mogły być drewnianą konstrukcją postawioną na koronie studni. Badacze nie są zgodni co do przeznaczenia tego obiektu. Mógł on pełnić rolę rycerskiej czatowni lub wieży obronnej z okresu średniowiecza, powstałej prawdopodobnie na miejscu dawnej świątyni pogańskiej - w kilku pozycjach niemieckich obiekt rzeczywiście określany jest pierwotnie jako świątynia pogańska (część innych publikacji wiążę pozostałości tego obiektu z szubienicą). Miejsce usytuowane po prawej stronie drogi z Mościska do wsi Grodziszcze, na wzniesieniu o nazwie Lelek (niem. Ruhberg, 277 m. n.p.m.). Do dziś fragmentarycznie zachowały się mury cylindrycznej studni o średnicy wewnętrznej 460 cm i grubości ścian 80-85 cm, podpartej od strony północno-zachodniej skarpą. Całość wykonano z nieociosanych bloków granitu. Do wnętrza studni prawdopodobnie prowadziło wejście od strony wschodniej, a na koronie murów wznosiły się trzy filary (za czym przemawia średnica studni) o prawdopodobnej wysokości 250-300 cm, po których nie zachowały się żadne ślady. Przypuszczać można, że filary mogły być drewnianą konstrukcją postawioną na koronie studni. Badacze nie są zgodni co do przeznaczenia tego obiektu. Mógł on pełnić rolę rycerskiej czatowni lub wieży obronnej z okresu średniowiecza, powstałej prawdopodobnie na miejscu dawnej świątyni pogańskiej. Trudności w określeniu prawdziwego przeznaczenia obiektu sprawia fakt, że obiekt w kilku pozycjach niemieckich rzeczywiście określany jest jako świątynia pogańska. Natomiast kilkanaście publikacji wiążę pozostałości tego obiektu z szubienicą. Rozstrzygnięcie tej kwestii może przynieść jedynie przeprowadzenie prac wykopaliskowych, celem ustalenia chronologii i przeznaczenia szczątków tej kamiennej budowli.

Motycz

Wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie lubelskim, w gminie Konopnica. Pośrodku Motycza wznosi się olbrzymi kurhan. Wg przekazów była tu kiedyś świątynia pogańska, a później zamek warowny.

Mucharz

Wieś położona w województwie małopolskim, w powiecie wadowickim, w gminie Mucharz. Najdawniejsze dzieje Mucharza prawdopodobnie związane są z okresem istnienia Państwa Wiślan. Już w IX w. (co potwierdza to sprawozdanie Komisji Archeologicznej Uniwersytetu Jagiellońskiego z roku 1903 z przeprowadzonych prac badawczych na terenie Mucharza) Mucharz był ośrodkiem pogańskiego kultu religijnego. W roku 880 Wiślanie przyjęli chrześcijaństwo z rąk św. Metodego lub jego uczniów (misjonarzy). Przypuszczać należy, że istniejącą tu świątynie pogańską zamieniono później na chrześcijańską.

Muszaki

Wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie nidzickim, w gminie Janowo. Wg miejscowej legendy niegdyś na wzgórzu - obecnie na niewielkim wzniesienie na dawnym poligonie w Muszakach – stała pogańska świątynia. Echem niejako jej istnienia miały być niewyjaśnione zjawiska z 1873 r., z których wieś zasłynęła. Nad wspomnianym wzgórzem wg relacji miejscowej ludności ujrzano olbrzymią, wielokolorową łunę. Po kilkunastu minutach tworzące ją koła, wydając dziwne odgłosy, uniosły się w górę po czym zaczęły opadać rozchodząc się po całym terenie. Zjawisko to powtórzyło się po kilku dniach, co zostało opisane przez Edwarda Martuszewskiego, nieżyjącego już historyka i publicystę "Gazety Olsztyńskiej" (na łamach pisma z początku lat 80-tych). Zdaniem Martuszewskiego, zjawisko miało charakter naturalny, a wywołane zostało przez znajdujące się na terenie miejscowości złoża rudy i żelaza. Odnośnie zjawiska powstawać jednak zaczęły także bardziej śmiałe, spiskowe teorie, jakoby wydarzenie to stanowić mogło efekt uboczny testowania tajnej broni lub nawet lądowań NOL.

Myślenice

Miasto w woj. małopolskim, w powiecie myślenickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Myślenice. Początki historycznej myślenickiej osady sięgają jeszcze czasów pogańskich. Pierwotnie powstała ona obok źródła (tzw. Zimnej wody) na wschodnim zboczu Plebańskiej Góry, nad starym korytem Bysinki. W tym uroczysku, jak podaje tradycja, znajdowała się pogańska świątynia gdzie oddawano cześć pogańskim bogom. W monograficznych opracowaniach, powołujących się na tradycję, spotykamy informacje, że na miejscu gontyny powstał pierwszy myślenicki kościół katolicki. Ostatecznie źródło ocembrowano, a następnie postawiono na nim kaplicę (ze źródłem pod posadzką). Obecna kaplica, zwana Studzienką, zbudowana została na miejscu poprzedniej w 2. poł. XVIII w. w stylu późnobarokowym, otrzymując za patronkę Matkę Bożą Śnieżną. Pierwsza historyczna pisana wzmianka o Myślenicach pochodzi z lat 1253-58. Potwierdza istnienie w Myślenicach tzw. Myślenickiej brony, czyli pasa umocnień obronnych, chroniących bezpieczeństwa podróżnych, pokonujących starą drogę z Krakowa do Budy. Ten handlowy trakt zwany był Via Regia - Droga Królewska. Wg tradycji początki historycznej myślenickiej osady sięgają jeszcze czasów pogańskich. Powstała wokół tzw. zimnej wody na wschodnim zboczu Plebańskiej Góry, nad starym korytem Bysinki. Owo źródło, wypływające z kamiennego zbocza góry, skupiało ludność i zachęcało do osadzania się wokół niego. Położenie osady w wielkim borze, stanowiącym fragment Puszczy Karpackiej, zw. Silva Nigra - Czarny Las, stwarzało korzystne warunki bytowania pierwszych osadników. Las dostarczał drewna, leśnych owoców i zwierzyny, rzeki dawały ryby, a źródło – obfitość czystej, zdrowej wody. Zajmowano i zasiedlano coraz dalsze tereny. I tam wokół zimnej wody powstawało centrum najstarszej myślenickiej osady. W tym uroczysku, jak podaje tradycja, znajdowała się pogańska świątynia - być może chram, gontyna gdzie oddawano cześć pogańskim bogom. W monograficznych opracowaniach, powołujących się na tradycję, spotykamy informacje, że na miejscu gontyny powstał pierwszy myślenicki kościół katolicki. Jest, więc to źródło nie tylko źródłem wody, ale także źródłem, początkiem dziejów Myślenic. W miejsce starych kościołów stawiano nowe, z czasem w bardziej dogodnych miejscach. Osada, zwana u zarania Wolą, przesuwała się coraz niżej na dogodniejsze miejsca, aż zatrzymała się na cyplu zbocza Plebańskiej Góry, na górce nad starym korytem Bysinki. To miejsce nazwano z czasem Stradomiem. Tu przeniosło się centrum całej osady, tu zbudowano kościół, cmentarz... Starszą osadę, a szczególnie kultowe miejsce koło źródła dalej otaczano czcią. Źródło ocembrowano, postawiono na nim kaplicę ze źródłem pod posadzką. Obecna kaplica, zwana Studzienką, zbudowana została na miejscu poprzedniej w 2. poł. XVIII w. w stylu późnobarokowym. Otrzymała za patronkę Matkę Bożą Śnieżną.

Nowosielce

Wieś w gminie Przeworsk, w powiecie przeworskim, w województwie podkarpackim). Ślady późno łużyckiego cmentarza ciałopalnego ( 700-900 r. n.e. ); Św. Jezioro, gdzie wg legendy stała świątynia pogańska, o czym świadczą liczne metalowe przedmioty, znalezione nad brzegiem jeziora.

Nysa

Miasto w woj. opolskim, w powiecie nyskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nysa. Według przekazów w miejscu dzisiejszej katedry stała niegdyś świątynia pogańska (X lub XI wiek). Nysa po raz pierwszy została wzmiankowana w 1223 roku, została ona lokowana na prawie flamandzkim. Miasto które przez krótki czas znajdowało się we władaniu książąt wrocławskich pod koniec XIII stulecia znalazło się pod jurysdykcją biskupów wrocławskich.

Odrzykoń

Wieś w Polsce położona nad Wisłokiem, w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Wojaszówka. Wieś powstała w wyniku niemieckiej akcji kolonizacyjnej, po przyłączeniu ziemi sanockiej do Korony. Wieś lokowano pod nazwą Erenberg. W miejscu osady wznoszą się dziś ruiny zamku Kamieniec siedziby rodu Kamienieckich. Podania z okresu romantyzmu wskazują, że w tym miejscu jeszcze w czasach pogańskich (przed 966 rokiem) istniało słowiańskie grodzisko z drewna otoczone wałem obronnym, wzmocnionym palisadą. Inne podanie głosi, że w miejscu późniejszego zamku wznosiła się tu pogańska świątynia, spalona podczas tatarskiego najazdu.

Ołobok

Wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie bolesławieckim, w gminie Osiecznica. Z kronik wynika, że już około 800 n.e. na terenie Ołoboku istniała pogańska świątynia boga, którego zwano Milogiem(?). Miejscowość Ołobok była więc przed kilkunastoma wiekami miejscem kultowym Słowian zamieszkujących dzisiejsze okolice Bolesławca.

Poznań

Miasto położone nad rzeką Wartą; stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. Pierwsze ślady ludzi na terenie dzisiejszego Poznania pochodzą z okresu około 8900 – 8000 roku p.n.e.. Byli to łowcy reniferów. Względnie stałe osady powstały na przełomie V i IV tysiąclecie p.n.e.. Około 2200 p.n.e. na tych ziemiach pojawiła się ludność indoeuropejska, zaś z V wieku pochodzą ślady osadnictwa niezaprzeczalnie słowiańskiego (niektórzy datę pojawienia się Słowian przesuwają nawet do XIII wieku p.n.e.) zaś w VIII wieku pojawili się tu Polanie, z tego okresu pochodzi też prawdopodobnie gród na Ostrowie Tumskim, który stał się zaczątkiem dzisiejszego miasta. W X wieku gród znalazł się pod panowaniem Piastów, którzy uczynili go jednym z głównych ośrodków w swoim państwie. Pierwotnie miasto leżało nad brzegiem Cybiny i prawym brzegiem Warty. Na pobliskim wzgórzu stała tam wówczas pogańska świątynia i zamek książęcy. Poznań wiąże się również z początkami polskiej państwowości. Jest to jedno z hipotetycznych miejsc chrztu Mieszka I w 966.

Przemyśl

Kopiec Tatarski (Kopiec Przemysława) - kopiec położony na wzniesieniu w Przemyślu. Pierwotnie miejsce kultu bogów słowiańskich (szczególnie Swarożyca). Rozmiary kopca na którym znajdowała się świątynia wynosiły: 39,83 m długości, 13,3 m szerokości i 10,43 m wysokości licząc od jego podstawy. W późniejszym okresie, w miejscu dawnej świątyni i posągu bóstwa postawiono kaplicę pod wezwaniem św. Leonarda (jako zadośćuczynienie domniemanym ofiarom składanym z chrześcijan) - kaplica została zniszczona podczas drugiej wojny światowej.

Pułtusk

Miasto w województwie mazowieckim, w powiecie pułtuskim (siedziba starostwa), siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Pułtusk. Powstało w IX-X wieku na miejscu dawnego grodu. Według przekazów na wzgórzu, które obecnie nosi nazwę Św. Krzyża, stała niegdyś pogańska świątynia – wówczas centrum osady.

Pyrzyce

Miasto powiatowe w województwie zachodniopomorskim, siedziba Urzędu Miasta i Gminy. Miejsce zwane Wzgórzem Chromowym, wzniesienie znajdujące się w obrębie Starego Miasta, na którym stoi kościół (obecnie pw. NMP Bolesnej) związane jest z misją chrystianizacyjną Ottona z Bambergu na Pomorzu Zachodnim. Jak podają źródła, w miejscu tym stała niegdyś świątynia pogańska, którą Otton (dokonując chrztu w Pyrzycach) kazał zburzyć, a na jej miejsce postawić kościół. Kościół został zniszczony 5 lutego 1945 r., podczas działań wojennych, a jego odbudowę rozpoczęto dopiero w maju 1987 r.

Radostowo (Święta Góra)

Wieś położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Jeziorany. W odległości ok. 3 km na południowy zachód od miasta (w stronę Krokowa), wznosi się Święta Góra (179m) będąca jednocześnie punktem widokowym na miasto i okolice. Zachowały się na niej ślady dawnych wałów i fos - tu miała stać onegdaj pogańska świątynia Prusów.

Rybnik

Miasto położone w południowozachodniej Polsce, w województwie śląskim. Dokładne początki Rybnika nie są znane. Pierwsze ślady osadnictwa na terenie obecnego miasta datuje się na około osiem tysięcy lat  przed naszą erą. Znalezione przedmioty przemawiają za tezą, że w czasach panowania Rzymu prowadzona była wymiana handlowa z plemionami Celtów. Przodkowie rybniczan pochodzą z ze słowiańskiego plemienia Gołęszyców, zamieszkujących tereny Rybnika we wczesnym średniowieczu. Według Żywota św. Metodego tereny dzisiejszej południowej Polski (w tym także Rybnik) przyjęły chrzest z Wielkich Moraw (przypuszczalnie przed rokiem 906, gdyż w tymże roku państwo Wielkomorawskie przestało istnieć). W wydanym w 1922 r. Krótkim zarysie historii miasta Rybnika, przy okazji opisu kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny znajdującym się na Górze Cerkwickiej, czytamy: (...) zbudowany prawdopodobnie (...) na miejscu pogańskiej kontyny, zamienionej podług tradycji na świątynię chrześcijańską przez pierwszego w tych stronach misjonarza Osława, ucznia św. Metodego. Z tych i innych informacji możemy określić prawdopodobny czas chrztu Rybnika na około 900 rok. W średniowieczu Rybnik był osadą rybacką, leżącą na ważnym szlaku handlowym. W okolicach pełno było stawów rybnych, od których miasto wzięło swoją nazwę ("rybnik" oznacza w języku czeskim "staw rybny"). Szlak handlowy przebiegał przez takie miasta jak Kraków, Oświęcim, Wodzisław Śląski i Racibórz, co dawało mu szansę rozwoju – w drugiej połowie XIII wieku Rybnik zmienił statut z osady na miasto. Miasto lokowane było na prawie niemieckim na przełomie XIII i XIV wieku. Rybnik do roku 1336 (później także w latach 1521-1532) był pod władaniem Piastów. Z tamtego okresu zachował się średniowieczny zamek piastowski. W latach 1336-1521 miastem rządzili czescy Przemiślidowie.

Śląsk ma bez wątpienia bardzo bogatą historię i kulturę. W tym artykule chciałbym się jednak skupić nie na całym Śląsku, ale na jego niewielkiej części, jaką jest ziemia rybnickowodzisławska. Pierwsze ślady pobytu człowieka na ziemi rybnicko wodzisławskiej sięgają epoki kamiennej. Z epoki brązu (kultura łużycka, 1300-400 r. p.n.e.) mamy znaleziska w Gorzycach, Gorzyczkach, Żorach, okolicach Rybnika, w Jastrzębiu i w Lubomi. Do ciekawych należy cmentarzysko w Gorzyczkach. Z pierwszych wieków naszej ery (okres rzymski 0-400 r. n.e.) mamy liczne znaleziska w postaci rzymskich monet z okolicy Czernicy, Pogrzebienia, Jastrzębia, Wodzisławia, Gorzyczek. W Pogrzebieniu i Gorzyczkach znalezione były tzw. skarby monet. We wczesnym średniowieczu ziemię rybnicko-wodzisławską zamieszkiwało słowiańskie plemię Gołęszyców (Gołężyców, Golęszyców). Potwierdza to tzw. Geograf Bawarski ok. 845 r., wymieniając słowiańskie plemiona wymienia również Gołęszyców: „Golensizi, civitates V” („Gołęszyce mają pięć miast”. Zachowane jeszcze do niedawna resztki wałów w Wodzisławiu, nasyp w Bełku, zamczysko kopcowe w Gołkowicach, jama mieszkalna w Brzeziu nad Odrą, kopiec w Grabówce, to zapewne ich ślady. Rybnik w tych czasach mógł być zaledwie małą osadą i w żadnym wypadku nie należy go szukać w tej piątce gołęszyckich miast, czy raczej grodów. Ciekawostką jest jednak fakt, iż około roku 900 n.e. na obszarze dzisiejszego śródmieścia Rybnika założono pierwsze w tych stronach, cztery stawy hodowlane. Stąd też wzięła się nazwa miasta - słowo „rybnik” w języku starosłowiańskim oznaczało „staw”. Określenie to zachowało się do dzisiaj w języku czeskim. Według „Żywota św. Metodego” tereny dzisiejszej południowej Polski w tym również Rybnik, przyjęły chrzest z Wielkich Moraw. Musiało to nastąpić przed rokiem 906, bowiem w tymże roku państwo Wielkomorawskie przestało istnieć. W wydanym w 1922 r. „Krótkim zarysie historii miasta Rybnika” przy okazji opisu kościoła Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny czytamy: „(...) zbudowany prawdopodobnie (...) na miejscu pogańskiej kontyny, zamienionej podług tradycji na świątynię chrześcijańską przez pierwszego w tych stronach misjonarza Osława, ucznia św. Metodego.” Z tych i innych informacji możemy określić prawdopodobny czas chrztu Rybnika; mogło się to odbyć około 900 roku. Misją miał kierować według tradycji mnich Osław. Pogańska kontyna (tj. świątynia) w Rybniku znajdowała się w miejscu dzisiejszej „górki kościelnej” przy zbiegu ulic Gliwickiej i Cegielnianej. Słowo „kontyna” jest tu jednak pewnym nadużyciem, gdyż w tak niewielkiej osadzie mogły najwyżej rosnąć święte drzewa, gdzie prarybniczanie składali ofiary. Misjonarze chrzcząc mieszkańców osady, nie omieszkali zniszczyć rodzimego miejsca kultu. Obrządek chrztu sprawowano w języku słowiańskim. Oczywiście należy wątpić w to, że chrześcijaństwo zakorzeniło się na dobre w Rybniku. Osada w 966 r. pewnie była chrzczona po raz drugi, już w obrządku łacińskim. Ta misja równie musiała się odbyć na tej samej górce, gdzie kiedyś składano hołd pogańskim Bogom, a później zbudowano pierwszy rybnicki kościół. Miejsce to z czasem nazwano „górką kościelną” bądź górą cerkwicką. W dwudziestoleciu międzywojennym, na wschodnim brzegu pradoliny odrzańskiej, w uroczym zakątku ziemi wodzisławskiej, zbadano dwa interesujące stanowiska z okresu wczesnośredniowiecznego. Pierwsze z tych stanowisk - osadę w Syryni badał sławny archeolog J. Kostrzewski w roku 1937. W Syryni odkryto siedem jam, dwa paleniska i dwie chaty słupowe osady wczesnośredniowiecznej (VII wiek). Rozmieszczone były bez jakiegoś układu. Jamy posiadały niewątpliwie znaczenie gospodarcze. Chaty niewielkich rozmiarów były nieco wkopane w ziemię. Ich szkielet konstrukcyjny stanowiły pionowo wbite w ziemię słupy. Zawartość poszczególnych jam i chat to prawie wyłącznie ceramika. Interesującym znaleziskiem jest ozdoba pasa pochodzenia awarskiego, wskazująca na pewne kontakty o niewiadomym charakterze z tym wojowniczym plemieniem. Osada w Syryni jest bodajże jedynym przykładem tak wczesnego osadnictwa otwartego wczesnośredniowiecznego na terenie byłego województwa katowickiego. Podobnie położona była druga osada, w Lubomi. Warto wspomnieć, że znajduje się ona w niewielkiej odległości od Syryni. Jest to jednak stanowisko innego typu, a mianowicie osada obronna. Gród w Lubomi był jednym z pięciu najważniejszych gołęszyckich grodów, o których wspomina tzw. Geograf Bawarski. Ze względu na swoją wielkość, rozbudowane fortyfikacje i położenie na głównym, najważniejszym gospodarczo i strategicznie, szlaku odrzańskim, można przypuszczać, iż spełniał rolę centrum plemiennego. Wypada wspomnieć, że na badanym stanowisku znajdowała się nie jedna, a dwie osady. Pierwsza, starsza (ok. VII - VIII w.), to duża, rozbudowana osada typu wiejskiego. Druga, młodsza (IX w.), powstała na miejscu poprzedniej, po przebudowaniu została potężnie (jak na owe czasy) ufortyfikowana i  rozszerzona. Grodzisko znajduje się w obronnym z natury miejscu. Od południa, zachodu i północy dostęp do wzniesienia i grodu utrudniony jest głębokimi parowami lub spadkami terenu. Jedynie od strony wschodniej prowadzi dogodne dojście. Osada, zajmująca ponad 6 ha powierzchni, jest pewnego rodzaju kompleksem złożonym z trzech członów, które stanowią: kolistego kształtu gród właściwy, przylegające do niego od wschodu przedgrodzie oraz trzy obwałowania skrzydłowe. Jedno z nich zabezpiecza jak barbakan bramę wschodnią, drugie nie wykończone, bramę zachodnią, a trzecie przedłuża linię obrony od strony północno-wschodniej. Główna oś komunikacyjna prowadziła ze wschodu przez bramę w obwałowanym przedgrodziu do wschodniej bramy grodu właściwego i dalej prosto przez majdan w kierunku zachodnim do położonej naprzeciw bramy zachodniej. Zabudowa obejmowała około 150 budowli, które koncentrowały się w zachodniej części osady. We wschodniej części znajdowała się wolna przestrzeń, która mogła służyć celom handlowym i publicznym (zgromadzenia, uroczystości etc.). Egzystencja ludności oparta była na rolnictwie i hodowli zwierząt. W grodzie stacjonowała również drużyna zbrojnych wojów, w tym także jeźdźców. Część mieszkańców zajmowała się, obok uprawy i hodowli, wytwórczością rzemieślniczą, kuźnictwem, garncarstwem, obróbką rogu i kości, kamieniarstwem, tkactwem, obróbką drewna etc. Zachowało się sporo zabytków ruchomych z tamtego okresu. Osada ta nie funkcjonowała zbyt długo. Stwierdzono bowiem, że padła ofiarą zbrojnej napaści już w drugiej połowie IX w. Wtedy to właśnie doszło do konfliktu pomiędzy plemieniem Wiślan a władcą Państwa Wielkomorawskiego. Droga wielkomorawskiego wojska prowadziła szlakiem odrzańskim, przez Bramę Morawską i dalej na wschód. Z konieczności zniszczono stojące na drodze umocnione punkty oporu, w postaci grodów, takich jak ten w Lubomi. Nie zostały one już później odbudowane. W X w. ziemie te, podobnie jak terytoria innych plemion śląskich weszły w skład monarchii wczesnopiastowskiej, dając początek nowemu etapowi historii Śląska.

Sierpc

Za tym, iż Sierpc już w X wieku był osadą o dużym znaczeniu mogą przemawiać kościelne przekazy, wedle których w roku 1003 powstała tu parafia, zaś na miejscu dawnej świątyni pogańskiej zbudowano kościół parafialny (prawdopodobnie w okolicach obecnej ul. Św. Wawrzyńca, jednak obecny kościół farny pod wezwaniem św. Wita, Modesta i Krescencji, datowany na wiek XII, ma w swej budowie pozostałości stylu romańskiego więc mógł powstać w X/XI wieku-tak więc być może to on był pierwszym kościołem w Sierpcu) . Sam fakt istnienia pogańskiej świątyni świadczy, iż znajdował się tu dużo wcześniej ważny ośrodek władzy i kultu  (http://www.sierpc.com.pl/historia.php?strona=sierpc_w_x-xv_w.html). W wielu publikacjach dotyczących Sierpca spotykamy się z informacją mówiącą, iż kościół famy w naszym mieście wzniesiono w 1003 roku. Zaznacza się przeważnie jednocześnie, że jest to data tradycyjna. Nie odnosi się jej bezpośrednio do obecnego obiektu, ale istniejącego w tym miejscu poprzedniego. Data ta, z racji tej, że mija właśnie 1000 lat od niej, skłania do ustosunkowania się do niej. W wydanej w Krakowie w 1908 roku książce "Historye Cudownych Obrazów Najświętszej Maryi Panny w Polsce" autor, ks. Alojzy Fridrich, tak zaczął swój opis dotyczący Sierpca: "Jedno z najstarszych miast dawnej Polski, nad rzeką Sierpienicą, oddalone o 5 mil od Płocka na północ. Jak świadczą miejscowe archiwa, parafialny kościół wzniesiony tu został już w roku 1003, prawdopodobnie na miejscu dawnej pogańskiej świątyni." Kazimierz Bunikiewicz w "Zarysie historycznym powiatu sierpeckiego" (Warszawa 1929) pisze o omawianym obiekcie w podobny sposób: "Kościół farny, pod wezwaniem św. Wita, Modesta i Krescencji, wybudowany jest, według podania miejscowego, na ruinach świątyni pogańskiej. Z pierwotnego kościoła, wzniesionego zapewne w XII wieku, pozostał jedynie ślad w postaci części północnej ściany, na której znać w ogóle liczne pożary w różnych wiekach."(http://www.sr.sierpc.com.pl/sr/1_2_2003/fara.html).

Starogard Gdański

Miasto i gmina w województwie pomorskim, siedziba powiatu starogardzkiego oraz gminy Starogard Gdański. Według badań archeologicznych gród wykształcił się w tym miejscu z osady neolitycznej sprzed ok. 4-5 tysięcy lat, jednak pierwsza wzmianka (Starigrod) pojawiła się w roku 1198, w dokumencie księcia pomorskiego Grzymisława ofiarowującym gród rycerzom zakonnym św. Jana. W roku 1339 Krzyżacy nadali Starogardowi herb, zaś chełmińskie prawo miejskie nadane zostało w roku 1348. Starogard przeciwstawiał się uciskowi krzyżackiemu m. in. wstępując w roku 1440 do Związku Pruskiego, przyczyniając się do powrotu w 1466 roku Prus Królewskich do Polski. Według starych przekazów na miejscu pogańskiej świątyni Swaroga wybudowany został gotycki kościół farny p.w. św. Mateusza z XIV w. Kościół Św. Mateusza - według starych przekazów na miejscu dzisiejszej fary stała kiedyś świątynia pogańska, w której czczono Swaroga. Po narzuceniu mieszkańcom tych terenów chrześcijaństwa, jego posąg wrzucono do rzeki Wierzycy, gdzie rozbił się na dwie części. Po wielu latach obie te połówki wydobyto z dna rzeki i ustawiono w zachodniej kruchcie kościoła, gdzie do dzisiaj pełnią rolę kropielnicy.

Staromieście

Wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie Lelów. Wg kronik w 1080 roku przestała istnieć tu pogańska świątynia.

Stołpie

Wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie chełmskim, w gminie Chełm. We wsi stoi tajemnicza, kamienna wieża. Wkopana we wschodnią skarpę niewielkiego grodziska, sięga wysokością ponad 19 metrów. Grodzisko wraz z wieżą znajduje się w dolince u stóp Pagóra Janowskiego. Pierwszą wzmiankę o wieży znajdujemy w kronice hipacowskiej pod rokiem 1205 - 1206, ale z owego zapisu dowiadujemy się tylko, że wieża już wówczas stała. Chełmski kronikarz z XVII wieku, unicki biskup Jakub Susza zapisał miejscową legendę, iż była to niegdyś bałwochwalnia, pogańska świątynia, pełniąca zarazem funkcję strażnicy. Również badania archeologiczne dają podstawy sądzić, że była to świątynia umieszczona na wysokiej wieży, która stanowiła zarazem dom, a na wypadek niebezpieczeństwa, także miejsce schronienia niewielkiej grupy osób. Wzniesiono ją między X a XI wiekiem. Obok wieży wznosiły się drewniane budowle gródka, otoczone konstrukcjami obronnymi, też drewnianymi. Sakralny charakter całego zespołu wieży potwierdza dodatkowo znaleziona w podwalinie gródka ofiara zakładzinowa w postaci dużej ilości płodów rolnych: żyta, pszenicy, bobu i grochu, złożonych w lnianych woreczkach i naczyniach glinianych (takiej ofiary nie znajduje się w budowlach wyłącznie obronnych podobnego typu).

Szczawnica

Miasto i gmina w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim. W pobliżu znajduje się Góra Jarmuta (773 m) - według przekazów na szczycie Jarmuty stać miała kiedyś pogańska świątynia, a jej nazwa pochodzić ma od imienia dawnego bóstwa.

Szczecin

Powiat grodzki, stolica i największe miasto województwa zachodniopomorskiego. W VII-VI wieku p.n.e. istniała na tym terenie prasłowiańska osada z kulturą łużycką. Jest jednak możliwe, że ciągłość udokumentowanej źródłami historii zasiedlenia tego miejsca sięga blisko 1850 lat. W czasach antycznych w okolicach Szczecina istniała miejscowość o nazwie Susudata. Została ona odwzorowana na antycznej mapie Klaudiusza Ptolemeusza z lat 142-147 naszej ery. O tym, że miejscowość ta znajdowała się w sąsiedztwie Szczecina, informuje kompendium Lexicon Universale oraz wynika to z położenia wśród innych zidentyfikowanych miejscowości Pomorza. W IX wieku zbudowany został przez książąt słowiańskich gród otoczony fosą, u którego podnóża rozwinęła się osada handlowo-rybacka. W 967 r. Mieszko I przyłączył Szczecin do Polski. Ówczesny Szczecin składał się z trzech części: grodu, podgrodzia i portu. Gród wznosił się na wysokiej skarpie odrzańskiej, gdzie dziś znajduje się zamek. Miał owalny kształt, w środku zwężony. Na miejscu zwężonym znajdowała się pogańska świątynia Trzygłowa – bóstwa zachodniosłowiańskiego, wyobrażanego z trzema głowami symbolizującymi władzę nad niebem, ziemią i światem podziemnym. Na zachód od grodu znajdował się mniejszy gródek. W czasie panowania Bolesława Chrobrego miasto dostawało się pod coraz większe wpływy duńskie. Po bitwie koło Strugi (część Płoni) w 1121 książę Bolesław Krzywousty ponownie przyłączył miasto do Polski jednocześnie uznając władzę lennika, Warcisława I. W 1181 miasto wraz z Pomorzem Zachodnim stało się lennikiem cesarza i weszło w skład Cesarstwa Rzymskiego. W 1243 książę Barnim I nadał Szczecinowi prawa miejskie. W kolejnych latach miasto nabywało kolejne tereny: w 1283 r. jezioro Dąbie, a w 1321 Police. W XIII wieku Szczecin stał się miastem hanzeatyckim. Na miejscu grodu słowiańskiego w XIV wieku książę Barnim III zbudował zamek (zwany dzisiaj Zamkiem Książąt Pomorskich).

Świeradów-Zdrój

Miasto i gmina w województwie dolnośląskim, w powiecie lubańskim. Tu zaczyna się, ciągnący się przez całe Sudety - Główny Szlak Sudecki im. Orłowicza. Stąd też wychodzą trasy w stronę: Szklarskiej Poręby i Karkonoszy; Karłowa i Gór Stołowych. Turyści preferujący krótkie górskie wypady, z przyjemnością wybiorą się trasami spacerowymi, w stronę górujących nad Świeradowem Stogu Izerskiego lub Sępiej Góry, na której wg legend znajdować się miała pogańska świątynia. Ciekawym miejscem turystycznym, w którym notabene również znajdować się miała pogańska świątynia, jest Babia Przełęcz, zwana inaczej Polaną Czarownic (p. też Kopaniec).

Tropie

Wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Gródek nad Dunajcem. Na początku XX wieku do wsi przyłączono miejscowość Wiatrowice. Tradycja ludowa przechowała wzmiankę, iż w miejscu lokalizacji obecnego kościoła śś. Świerada i Benedykta (jednej z najstarszych budowli sakralnych w Polsce, której budowa przypada na X w.) oraz pustelni Świerada znajdowały się kiedyś święty gaj i pogańska świątynia. Tropie to dziś niewielka miejscowość, ot, kilka budynków i samotnie stojący na klifie skalnym kościółek. Wieś ta jest tak mała że nie widnieje nawet w atlasie samochodowym Polski. Nic nie wskazuje więc na to, iż niegdyś była to integralna część szlaku istniejącego już od co najmniej VIII wieku. Łączył on z Bałtykiem drogi biegnące z Bizancjum przez dolinę Popradu i Dunajca a potem Wisłą w górę a z drugiej strony nad Morze Czarne, wiodąc doliną Cisy i rzeki Heruad gdzie w dolinie Popradu dołączał do Dunajca. Na nowosądecczyźnie szlak dunajecki, jak się go określa, szedł od Kamienicy (Nowy Sącz) w kierunku na północ przez Zabiałcze, Wielogłowy do Kurowa gdzie następowało przejście na lewy brzeg Dunajca, lub też przez Zbyszyce, Gródek, Rożnów, Tropie, i tam prowadził na drugą stronę. Miejsce przeprawy było zawsze dość istotnym punktem na szlaku, podróżni, kupcy, rycerze, posłańcy i mnisi, korzystając z przymusowego postoju odpoczywali chwilę, zjadali co nieco, odświeżali się, popasali konie, poprawiali wozy, mogli więc znaleźć czas na krótką rozmowę, niewielką opowieść, przekazanie najnowszych wieści z dalekiego świata. Takie umiejscowienie pustelni Świerada zapewniało dostęp do najistotniejszych informacji biegnących z północy i południa. Tradycja ludowa przechowała wzmiankę iż w miejscu obecnej lokalizacji kościoła i pustelni Świerada znajdował się kiedyś gaj pogański i pogańska świątynia. Rozumiejąc zapał misyjny jakim obdarzony był nasz święty, nie możemy wykluczyć iż obydwa czynniki wpłynęły na jego decyzję osiedlenia się właśnie w tym miejscu. Z kart historii dobrze jest nam znana praktyka lokalizowania kościołów i klasztorów w miejscach istnienia kultu pogańskiego. Z badań archeologicznych dowiadujemy się, iż Tropie znajdowało się tuż na obrzeżu bogato zasiedlonych terenów. Nie możemy mieć wątpliwości co do tego, iż w owym czasie kult pogański jest nadal silny, a na miejsca kultu wybiera się przeważnie odosobnione, spokojne okolice.

Warszawa

Miasto w centralnej Polsce, na Mazowszu; od 1596 r. stolica Polski. Według podania na miejscu pogańskiej świątyni wybudowany został przez Annę, żonę Janusza Mazowieckiego w r. 1411 kościół Panny Marii – obecnie Kościół Nawiedzenia NMP (Nowe Miasto).

Widełki

Wieś położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie kieleckim, w gminie Daleszyce. W odległości około jednego kilometra na północny wschód od górnego krańca wsi - rezerwat leśny "Zamczysko", a w nim stanowisko archeologiczne w postaci wałów kultowych ziemnych, świątyni prasłowiańskiej poświęconej bogini Mokoszy.

Wieleń Zaobrzański

Wieś leżąca w gminie Przemęt, powiat wolsztyński, województwo wielkopolskie. Pierwsza wzmianka o Wieleniu pochodzi z 1252 r. Pod koniec XIII wieku sprowadzeni do pobliskiego Kaszczora cystersi wybudowali w Wieleniu, w miejscu gdzie (jak głosi legenda) znajdowała się kiedyś pogańska świątynia, kościół pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny i przenieśli się do niego w 1300 roku – z ich przybyciem wiąże się również rozwój kultu maryjnego w tej okolicy. Obecnie jest to kościół w stylu późnego baroku pod wezwaniem Matki<